Waarom zouden wij ons bemoeien met het beheer van ons pensioengeld? Is het niet verstandiger om dat over te laten aan financiële specialisten? En is de beweging in de richting van duurzamer investeren niet vanzelf aan het gebeuren?

Anneleen ontdekte al snel waarom het belangrijk is dat cliënten van zich laten horen als het gaat om ethiek en duurzaamheid. Zowel de cijfers als de gesprekken met fondsbeheerders en experten liegen er niet om: ten eerste gaat het om véél geld en ten tweede wordt er nu nog lang niet genoeg aandacht besteed aan verantwoord investeren.

Dit zeggen de cijfers op schaal België:

Het RIZIV besteedt ruim 150 miljoen euro per jaar (cijfer voor 2014; doordat ook zelfstandige thuisverpleegkundigen en logopedisten sinds 2016 een RIZIV-contract kunnen afsluiten gaat het intussen om een nog groter bedrag!) aan contracten voor pensioen en/of gewaarborgd inkomen voor geconventioneerde zorgverleners. Daarnaast zijn eigen bijdragen voor een Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen gemiddeld voor 60% fiscaal aftrekbaar. Via deze twee kanalen vloeien er jaarlijks honderden miljoenen belastinggeld naar fondsbeheerders. Tijd om precies te weten én mee te beslissen wat daarmee gebeurt, toch?

Dit zeggen de cijfers uit het jaarrapport 2016 van Anneleens VAPZ-contract:

  • Bijdragen in 2016 in de vorm van RIZIV-contracten: € 52 miljoen
  • Een greep uit investeringen die een grondige discussie verdienen:
    • In het compartiment Equity Europe staat een hele lijst bedrijven (EDF, Total, RWE, Shell, BP) die veel meer reserves aan fossiele brandstoffen hebben dan ooit verbrand mogen worden als de klimaatakkoorden in praktijk worden gebracht. Deze investeringen zijn zowel ecologisch controversieel als financieel risicovol en ze vallen hooguit te verantwoorden wanneer ze gekoppeld worden aan een strikt plan van omschakeling naar duurzame energieproductie (wat maar zelden het geval is tot nu toe).
    • Investeringen in Rolls Royce, Dassault en Airbus zijn zeer controversieel omdat deze bedrijven een groot deel van hun omzet halen uit de productie van wapens en toebehoren (militaire vliegtuigen en helicopters, bommenwerpers – al dan niet voor kernwapens)
    • In de portefeuille zitten meerdere farma-reuzen tegen wie processen lopen met betrekking tot onethische praktijken bij klinische trials in ontwikkelingslanden of omtrent woekerprijzen voor levensreddende geneesmiddelen.
    • Van het compartiment Equity Emerging Markets zit 10% van de portefeuille in bedrijven gevestigd op de Kaaiman Eilanden – een notoir belastingparadijs!

Dit zeggen de fondsbeheerders:

Anneleen ging kloppen bij haar eigen en bij andere fondsbeheerders met de vraag naar transparantie en toepassing van ethische criteria bij hun beleggingen. Het antwoord luidde meestal: dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. De meest gehoorde redenen:

1. De portefeuille wordt meestal uitbesteed aan derden.

Waarom betekent dit dat die derden carte blanche moeten krijgen?

2. “Ethisch”, hoe definieer je dat?

Inderdaad geen gemakkelijke oefening. Ethiek is geen exacte wetenschap. Is dat een reden om het daarbij te laten en er geen aandacht aan te besteden? Ethiek is een uiting van wat mensen belangrijk vinden in het leven, waar ze waarde aan hechten. Gaan we dat echt links laten liggen als het gaat om geld, zo’n centraal element in de organisatie van onze samenleving? De keuzes die worden gemaakt met geld bepalen in grote mate in wat voor wereld we leven.

3. Het is voor goed risicobeheer belangrijk om voldoende spreiding te handhaven. Uitsluitingscriteria die ertoe leiden dat het aantal investeringsmogelijkheden vermindert maken de portefeuille potentieel meer risicovol.

Met andere woorden: “ons beleggingsuniversum moet voldoende gediversifieerd blijven, dus kunnen we niet anders dan klimaatverandering en moderne slavernij financieren”? Als het uitsluiten van deze investeringen niet past in ons huidig financieel model, moeten we dan niet vooral dat model in vraag stellen?

Grote studies over de toepassing van ESG criteria (Environmental, Social and Corporate Governance) bewijzen trouwens het tegendeel: hoe meer toepassing van ESG criteria, hoe minder risico (1).

4. Ethisch beleggen heeft een lager rendement.

Ook hier bewijzen zowel studies (1) als praktijkvoorbeelden (2) dat dit niet waar is!

(1) In 2015 werd daarover een ambitieuze meta-analyse van 2000 studies gepubliceerd in het Journal of Sustainable Finance and Investment. De auteurs concluderen dat de opbrengst van beleggen volgens ESG criteria (Ecological, Social and Corporate Governance) even hoog of hoger is dan wanneer hiermee géén rekening wordt gehouden. Bovendien blijkt het risico lager.
“Based on this exhaustive review effort, our main conclusion is: the orientation toward long-term responsible investing should be important for all kinds of rational investors in order to fulfill their fiduciary duties and may better align investors’ interests with the broader objectives of society.” Zie http://www.sustainablefinance.ch/upload/cms/user/201512_JSustFinance_MetastudyPerformance.pdf

(2) De beleggingsfondsen van Triodos Bank hanteren dezelfde strikte criteria rond ecologie, maatschappij en cultuur als de bank. Ze kunnen goede resultaten voorleggen: http://www.annual-report-triodos.com/en/2015/our-group/triodos-investment-management.html

Waarom nog? Omdat het kàn!

Dat bewijzen goede voorbeelden uit het buitenland, van zowel kleine als grote fondsen.
Zo is er dit Nederlandse pensioenfonds voor huisartsen.

En hoewel zeker nog voor verbetering vatbaar, mag het Noors pensioenfonds als één van de grootsten in Europa gelden als voorbeeld van een goed begin.

Ook overzee zijn er goede voorbeelden en op zeer grote schaal. Dit Californisch pensioenfonds beheert een portefeuille van bijna 300 miljard dollar en heeft al een jarenlange expertise opgebouwd in ethisch investeren.